Danh mục
Số lượt truy cập
6,220,621

GS. Huỳnh Công Ân - SÀI GÒN VÀ TÔI (Phần 3)

17 Tháng Năm 20211:30 SA(Xem: 785)
GS. Huỳnh Công Ân - SÀI GÒN VÀ TÔI (Phần 3)


                                                    SÀI GÒN VÀ TÔI (Phần 3)

image001

Trường tư Sài Gòn*

 

Sau hiệp định Genève, hơn 1 triệu người từ miền Bắc di cư vào Nam làm xã hội ở đây có nhiều thay đổi.

 

Về mặt giáo dục, một số trường học trung học nổi tiếng ở Hà Nội như Chu Văn An (hậu thân của trường Bưởi), Nguyễn Trãi... và một số phân khoa đại học ở Hà Nội cũng theo làn sóng người di cư chuyển vào Sài Gòn. Vì chưa chuẩn bị kịp cơ sở nên lúc đầu trường Chu Văn An, Đại Học Khoa Học và Đại Học Sư Phạm phải mượn một phần cơ sở rộng lớn của trường trung học Pétrus Ký để làm nơi giảng dạy. Sau này, trường Chu Văn An mới có trường sở riêng ở quận 5, Chợ Lớn. Trường Nguyễn Trãi cũng tạm trú ở trường tiểu học Lê Văn Duyệt ở đường Phan Đình Phùng (nay là đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3),mãi đến giữa thập niên 60 mới dời về quận 4.

 

Theo chân các trường học, các giáo sư và học sinh, sinh viên miền Bắc vào Sài Gòn làm đông đảo hơn lực lượng người dạy và học ở đây.

 

Số lượng các trường cấp học phổ thông (tiểu học và trung học) tăng lên. Nhưng số trường công lập không đủ đáp ứng nhu cầu của số học sinh quá đông nên các trường tư mọc ra như nấm. Do đó, việc mở trường tư ban đầu do các nhà giáo có điều kiện tài chánh rộng rãi nghĩ ra như các giáo sư Nguyễn Văn Khuê, Vương Gia Cần, Nguyễn Văn Phú (trường Hưng Đạo ở đường Cống Quỳnh), Trần Bích Lan (trường Văn Hoa ở đường Phan Thanh Giản)... Nhưng về sau, trường tư cũng là một hình thức kinh doanh của những nhà tư sản. Họ chỉ cần sở hữu hay thuê một căn nhà lớn nhiều phòng hay nhiều tầng để làm trường rồi mướn một người có bằng cử nhân làm hiệu trưởng để xin giấy phép của Bộ Giáo Dục mở trường trung học tư thục. Công việc còn lại là quảng cáo và mời giáo sư giảng dạy. Người ta thuê người vẻ các banderole giăng trên cao ngang đường hay những bảng thiếc đặt dọc đường đề tên trường, ngày khai giảng, danh sách giáo sư... Người ở Sài Gòn trước 1975 ai cũng biết những bảng quảng cáo các lớp luyện thi toán lý hoá của giáo sư Huỳnh Ngọc Tiếu được đặt đầy rẫy trên các đường phố. Sau 1975, tôi nghe nói bên Cali, giáo sư Tiếu cũng mở các lớp học thêm cho học sinh.

 

Phải nói thật lòng, trong thành phần giáo chức ngày xưa, đa phần là người Bắc di cư. Họ là thành phần trí thức ưu tú ở Hà Nội vào miền Nam để có môi trường sinh hoạt thích hợp hơn. Nói rộng hơn, sau năm 1954, nền văn hoá miền Nam bùng phát với sự tham gia của những người đến từ miền Bắc, đặc biệt là từ Hà Nội. Trong mọi lãnh vực văn hoá: văn chương, âm nhạc, điện ảnh, báo chí... và giáo dục người Bắc di cư cũng chiếm số đông. Trong suốt thời gian học trung học và đại học của tôi, các thầy tôi đa số là người miền Bắc di cư.

 

Như đã nói trên, tuy dạy trường công ở Biên Hoà nhưng tôi chỉ ở đó có hai ngày đầu tuần. Những ngày còn lại trong tuần, ở Sài Gòn tôi được bạn bè giới thiệu vào dạy một số trường tư. Tôi dạy trường Tân Văn ở đường Trần Quý Cáp (Võ Văn Tần bây giờ) gần chợ Đũi và Tân Việt ở đường Yên Đổ gần công trường Dân Chủ mà giám đốc là anh Nguyễn Lung. Anh Lung cũng là giáo sư toán, trước mở các cours luyện thi, sau mướn hiệu trưởng để mở hai trường đó. Nghe nói người đứng tên hiệu trưởng trường Tân Văn là luật sư Lê Đại Toàn, anh của tài tử Lê Quỳnh. Thỉnh thoảng vào buổi sáng, anh Lung thường lấy xe Peugeot 403 chở chúng tôi đi ăn cơm tấm Trần Quý Cáp. Nguyễn Lung có một người vợ thật đẹp là bạn của nữ minh tinh Thẩm Thúy Hằng. Sau này sau khi định cư ở Pháp, anh Lung và vợ đã thôi nhau.

 image015

Cơ sở cũ của trường Tân Văn

 

Trường Tân Văn có cơ sở là một ngôi biệt thự, cạnh trường Anh văn Nguyễn Ngọc Linh, có tường bao bọc chung quanh. Trong sân trường có một cây cổ thụ mà tàng cây che bóng mát cho phía dưới suốt ngày.

 

Cả hai trường Tân Văn và Tân Viêt đều có mở những lớp học ban đêm cho người lớn học để thi Tú Tài, đa số học viên là công chức và quân nhân. Sau này tôi thuê phòng học ở trường Thượng Hiền của thầy tư Kiệt để mở các lớp luyện thi Tú Tài.

 

Trong những năm cuối cùng trước ngày 30/4/75, tôi có dạy các trường tư khác như Đức Chính ở đường Bùi Viện, Saint Thomas ở nhà thờ Ba Chuông, Trương Minh Giảng, một trường ở gần chợ Bà Chiểu mà tôi quên tên và lớp đêm ở trường nữ trung học đô thị Cô Giang (trường Thälmann bây giờ) trên đường Trần Hưng Đạo. Chính ở đây tôi đã gặp người bạn đời của tôi.

 

Các phòng trà Sài Gòn

 

“Sài Gòn ta gởi cho em

Quán cơm Anh Vũ, phố đèn Tự Do

Nhớ em! Ôi, thuở học trò

Này đường Nguyễn Trãi, con đò Thủ Thiêm”

(Khuyết danh)

 

Như đã nói ở phần trước, theo làn sóng di cư từ miền Bắc vào Nam, những văn nhân, nghệ sĩ của Hà Thành đã tìm đến Sài Gòn, nơi đất lành chim đậu.

Nhạc sĩ Anh Bằng đã cho thấy điều đó qua câu ca “Tôi xa Hà Nội năm lên mười tám khi vừa biết yêu” trong bài hát Nỗi Lòng Người Đi. Số lượng đông đảo người làm văn nghệ đến từ miền Bắc làm cho xã hội miền Nam khởi sắc hơn và nhất là thành phố Sài Gòn càng xứng đáng với danh xưng Hòn Ngọc Viễn Đông.

 

Những tác phẩm văn chương, những nhạc phẩm, những cuốn phim và những tuồng cải lương kinh điển của Sài Gòn trước 1975 vẫn sống mãi trong tâm hồn người Sài Gòn dù cho vật đổi sao dời. Đây là thời gian rực rỡ nhứt của văn học, nghệ thuật Sài Gòn. Thơ Nguyên Sa “Áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc, áo nàng xanh anh mến lá sân trường”, nhạc Phạm Duy “Ta ngắt đi một cùm hoa thạch thảo, em nhớ cho mùa thu đã chết rồi”, minh tinh Thẩm Thuý Hằng, cô đào Thanh Nga là những biểu tượng không phai mờ theo thời gian của thành phố Sài Gòn.

Ánh đèn màu của Sài Gòn cũng không bao giờ tắt trong đêm cả trong thời gian chiến tranh leo thang khốc liệt. Vũ trường có đóng cửa thì người ta thay thế bằng phòng trà.

 image016

 

Một trong những phòng trà đầu tiên ở Sài Gòn là Anh Vũ ở số 43 đường Bùi Viện (phố Tây bây giờ). Ở đó, ban ngày là quán cơm bình dân cho học sinh, sinh viên và người lao động, ban đêm là phòng trà ca nhạc. Phòng trà Anh Vũ mở cửa năm 1960 và tồn tại chỉ có vài năm thì bị đóng cửa vì tình hình an ninh, nhưng đó là bệ phóng của những ca sĩ tên tuổi sau này của Sài Gòn: Thanh Thuý, Bạch Yến, Minh Hiếu, Lệ Thanh, Duy Khánh, Việt Ấn, Cao Thái, Duy Trác...



image017

Vũ nữ Cẩm Nhung trước và sau khi bị tạt acide

 

Cũng trong thời gian đó, một vụ án nổi tiếng xảy ra ở vũ trường Kim Sơn ở đường Tự Do: vũ nữ Cẩm Nhung bị vợ trung tá Thức cho người tạt acide vì ghen. Từ một cô vũ nữ xinh đẹp, Cẩm Nhung trở thành một người có một bộ mặt bị huỷ hoại tàn khốc. Trước đó ở Sài Gòn cũng có một vụ án vì ghen tương khác làm tốn bao nhiêu giấy mực trên các trang báo: vụ án cô Quờn đốt chồng...

 

Theo dòng thời gian, thời chế độ Tổng thống Ngô Đình Diệm vũ trường bị đóng cửa thì sau khi ông bị lật đổ, các ông tướng cho mở lại vũ trường nhưng đến năm 1968, sau biến cố tết Mậu Thân, vũ trường lại bị đóng cửa và phải chuyển sang hình thức phòng trà,

image018

Phòng trà Tự Do

 

Chúng ta phải kể tên những phòng trà nổi tiếng thời kỳ này là: Queen Bee với ban nhạc Shot Gun của Ngọc Chánh ở building Eden, Đêm Màu Hồng với ban hợp ca Thăng Long ở đại lộ Nguyễn Huệ, Tự Do với các ca sĩ Khánh Ly, Lệ Thu ở đường Tự Do, Maxim’s ở khách sạn Majestic và Ritz của Jo Marcel ở đại lộ Trần Hưng Đạo.

 

Tôi thường đến phòng trà Queen Bee nghe nhạc vì ở đây chỗ ngồi thoải mái và âm thanh rất hay.

 

Các Tiệm Giày ở Sài Gòn

 

Người miền Bắc vào Sài Gòn không quên mang theo nghề nghiệp cha truyền con nối của họ. Khi tôi học ở trường Chu Văn An thì bạn học tôi đa số là con của những gia đình người Bắc di cư nên tôi biết cha mẹ họ đã thành công khi lập nghiệp ở Sài Gòn. Có người là con ông chủ tiệm may Tụ Bảo, có người là con chủ nhà mai táng Tô Bia… đều là những cửa hiệu nổi tiếng ở Tân Định.

 

Nghề đóng giày cũng là lãnh vực chuyên môn của người miền Bắc. Ai là dân Sài Gòn lâu đời trước 75 mà không biết đường Lê Thánh Tôn là phố hàng giày của Sài Gòn. Tôi còn nhớ một vụ cướp của giết những người trong gia đình tiệm giày Nam Việt ở đường Lê Thánh Tôn làm chấn động cả thành phố Sài gòn không thua gì vụ án cô Quờn đốt chồng hay vũ nữ Cẩrm Nhung bị tạt acide.

 

Tuy nhiên  quận 4 hay chính xác hơn đường Hoàng Diệu quận 4 là nơi tập trung những nghệ nhân đóng giày của Sài Gòn. Họ là truyền nhân của những thợ đóng giày ở làng Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương ngoài Bắc. Không như ngày nay, người ta đến những tiệm bán giày đóng sẵn, đi thử đôi nào vừa thì mua. Ngày trước, người ta đặt giày trước bằng cách đến để được đo ni tấc bàn chân của mình và tiệm sẽ cho cái hẹn để đến thử và nếu vừa thì họ mới lấy.

 

Tiệm giày nổi tiếng nhứt ở quận 4 và cả Sài Gòn là tiệm giày Gia ở đường Hoàng Diệu. Tôi biết anh Gia chủ tiệm từ lúc còn học trung học vì em của anh tên Hà là bạn học với tôi ở trường Nguyễn Văn Khuê. Trái với Hà rất đẹp trai, anh Gia mặt rổ hoa mè. Ban đầu, tiệm của anh trong hẻm của đường Đỗ Thành Nhân (Đoàn Văn Bơ bây giờ) và sau lưng đường Hoàng Diệu. Sau này khá giả, anh mua nhà đường Hoàng Diệu để mở tiệm. Những năm sau cùng trước 1975, tiệm giày Gia có nhiều chi nhánh khắp Sài Gòn. Lúc đó ông chủ tiệm thuê các thiếu nữ đẹp, mặc áo dài để đo chân khách.


image019

Tiệm giày Sài Gòn, đường Hoàng Diệu

 

Khi bắt đầu đi dạy tôi đặt giày ở tiệm Gia. Ở trên đường ngoài tiệm giày Gia còn nhiều tiệm khác như Gia Phong, Sài Gòn, Khánh Hội… Nghe nói sau 1975, tiệm giày Gia có xuất hiện ở Cali, Hoa Kỳ nhưng sau này tôi không còn nghe ai nhắc tới. Có lẽ nghệ thuật đóng giày thủ công không thể cạnh tranh về giá cả với kỷ nghệ làm giày bằng máy móc.


Ăn uống ở Sài Gòn

 


image020

Phở Tàu Bay đường Lý Thái Tổ

Một nghề chuyên nghiệp khác của người Bắc di cư là nấu phở. Người miền Nam trước đó chỉ biết đến hủ tíu: hủ tíu của người Hoa, hủ tíu Mỹ Tho, hủ tíu Vĩnh Long hay hủ tíu Nam Vang… Sau năm 1954, cùng với sự hiện diện của những người đến từ miền Bắc, những tiệm phở của họ đem đến cho Sài Gòn một hương vị mới: phở Tàu Bay ở đường Lý Thái Tổ, Phở Hòa ở đương Pasteur, Phở Bắc đường Võ Tánh (nay là đường Nguyễn Trãi), phở Cao Vân đường Mạc Đĩnh Chi… Sau này theo chân người Việt định cư ở nước ngoài những thương hiệu nói trên cũng được thấy ở các thành phố lớn của Mỹ, Canada, Pháp, Úc…

 image021

Hủ tíu Thanh Xuân

Nhắc đến ẩm thực Sài Gòn, nếu muốn ăn phở ngon thì phải đến tiệm của người miền Bắc, muốn ăn hủ tíu hay hủ tíu mì thì phải vào tiệm nước người Tàu. Người Hoa ở Hải Phòng di cư vào Sài Gòn mang theo món mì La Cai và mì vịt tiềm ở tiệm Hải Ký Mì Gia đường Nguyễn Tri Phương (đường Lacaze thời Pháp thuộc vì vậy mới từ mì La Cai). Nhưng người Sài Gòn vẫn không quên tiệm hủ tiếu Thanh Xuân ở đường Tôn Tất Thiệp gần chùa Chà Và.

 

Là một người từng lang thang ở phố Lê Lợi vào cuối tuần tôi không quên được hai món ăn sáng khoái khẩu ở nhà hàng Thanh Bạch kế nhà thương Sài Gòn: pâté chaud và bánh mì bò kho hay bún suông ở nhà hàng Thanh Thế đường Nguyễn Trung Trực. Sau này không còn nhà hàng Thanh Thế thì tôi ăn bún suông chỗ sạp cô Mai trong chợ Sài Gòn.

 

Còn nhiều món ăn ngon khác mà người Sài Gòn không quên như bánh mì Bưu Điện, bánh mì Tòa Đô Chánh, bánh mì Nguyễn Ngọ (trên đại lộ Trần Hưng Đạo), bánh xèo Đinh Công Tráng, bánh cuốn Tây Hồ ở Đa Kao, cháo vịt Thanh Đa, bò bảy món Ánh Hồng ở Phú Nhuận, bánh bao ông Cả Cần ở ngả sáu Chợ Lớn...

Truyền thanh và truyền hình ở Sài Gòn

Năm 1939, chính phủ Pháp cho thành lập đài phát thanh Radio Sagon như là tiếng nói của nước Pháp tại Viễn Đông phục vụ cho nước Pháp trong thời kỳ thế chiến thứ 2 dưới sự điều khiển của ông Jacques LeBourgeois.

 

Ngày 9/3/1945 đài này im tiếng sau khi Nhật đảo chánh Pháp và đài này chỉ hoạt động trở lại tháng 12 năm 1945 sau khi Pháp theo chân quân đội Đồng Minh trở lại Sài Gòn. Đến năm 1950 , đài này đổi tên là đài phát thanh Pháp Á (Radio France-Asie). Ngày 27/2/1956 đài Pháp Á được giao lại cho chánh quyền của ông Ngô Đình Diệm và từ dó người ta có đài phát thanh Sài Gòn.

 

Cho đến năm 1975, tôi thích nhất là giọng nói của hai xướng ngôn viên Lệ Hồng và Văn Thiệt trên đài Sài Gòn. Đài Pháp Á và đài Sài Gòn đối với các nhạc sĩ, ca sĩ, kịch sĩ, nghệ sĩ cải lương... là một môi trường giúp họ phát triển tài năng vì đã mang tiếng nhạc, lời ca, tiếng nói của họ đến người dân miền Nam.

 

image022

Vé số kiến thiết trước 1975

 

Tôi còn nhớ ngoài những mục tin tức, bình luận, ca nhạc kịch, ngâm thơ... có những chương trình đặc biệt mà khi đến giờ phát thanh ai cũng mong chờ. Chiều thứ sáu (?) dù đang ở sở làm hay ở nhà người ta mở radio để nghe xổ số và bài hát mở đầu cho buổi xổ số do nghệ sĩ Trần Văn Trạch trình bày mà tới nay người dân cố cựu của Sài Gòn vẫn còn nhớ những câu như:

“Kiến thiết quốc gia

Giúp đồng bào ta

Xây đắp muôn người

Được nên cửa nhà”

 image023



Tối thứ bảy, người mê cải lương được nghe trực tiếp truyền thanh một tuồng mới của một đoàn cải lương nổi tiếng của Sài Gòn. Khi nào có một trận đá banh quốc tế thì người ghiền môn túc cầu sẽ được ký giả Huyền Vũ tường thuật trục tiêp qua làn sóng điện. Lối diễn tả trận đấu của Huyền Vũ rất sôi nổi đến nay chưa ai có thể qua được. Tôi còn nhớ câu nói để diễn tả tỷ số 0-0 của hai hội banh, Huyền Vũ thường sử dụng câu: "Màn lưới đôi bên vẫn còn trinh bạch”. Lúc còn nhỏ, nhà tôi không có radio, tôi phải ngối ngoài sân nhà hàng xóm với đám con nít để chăm chú nghe tường thuật trận đá banh. Nhờ Huyền Vũ tôi quen tên những hội banh như Ngôi Sao Gia Định, AJS (sau là hội Cảnh Sát Quốc Gia), Quan Thuế, Tổng Tham Mưu… và những cầu thủ: Kane, Don, Myo Tam Lang, Rạng, Ngôn, Tư… Thời đó, nền bóng tròn của Hồng Kông là nổi trội nhứt ở Á Châu nhứt là đội Nam Hoa với cầu vương Lý Huệ Đường, Hội banh Việt Nam thường thua các hội Hồng Kông mỗi khi chạm trán với họ. Nhưng có lần hội tuyển Việt Nam phá lệ thắng hội Nam Hoa. Hôm đó dân Sài Gòn mừng vui như ngày hội, nhưng người ta không xuống đường chạy xe gắn máy ồn ào như những “fan bóng đá” ngày nay.

 

Ngày 7/2/1966, buổi phát hình đầu tiên của đài truyền hình Sài Gon lúc 19 giò tối do một phi cơ C121 của Mỹ bay trên không phận Sài Gòn phát ra. Về sau, ngày 25 tháng 10 năm 1966, trụ sở trên mặt đất đươc thiết lập tại số 9 đường Hồng Thập Tự. Lúc đầu truyền hình Sài Gòn chỉ phát hình một giờ mỗi ngày, về sau lên tới 6 giờ một ngày và nhiều hơn nếu là cuối tuần. Những năm sau đó người ta mở thêm các đài truyền hình Cần Thơ, Huế, Quy Nhơn và Nha Trang.

 image024

Đạo diễn Lê Hoàng Hoa, giám đốc đài truyền hình Sài Gòn

 

Đài Sài Gòn phát trên băng tần số 9, Cần thơ tần số 7 và đài Mỹ AFVN (Armed Forces Vietnam Network) tần số 11. Những chương trình của đài Mỹ lấy từ chính quốc rất phong phú. Ba tôi đêm nào cũng thức khuya để xem đấu vật (wrestling). Tôi thích xem những phim cao bồi như Gunsmoke, Bonansa, Wild Wild West… Đứa em kế tôi thích phim chiến tranh như Combat hay Assault. Những đứa em nhỏ hơn thì xem phim hoạt họa như: Peanut, Flinstone… hay phiêu lưu Batman. Lại còn phim khoa học viễn tưởng như Lost in space, Startreck (người ta thường gọi là phim Lỗ Tai Lừa) hay gián điệp như Mission Impossible. Phim ma diễu thì có Adam Family... Tuy không hiểu hết nội dung vì phim nói tiếng Anh nhưng mọi người đều thích thú vì không cần đến rạp xi nê mà vẫn coi được phim.

 image025

Nữ xướng ngôn viên đài truyền hình Sài Gòn

 

Tuy nhiên không phải nhà nào cũng có TV. Giá một máy truyền hình lúc đó bằng mấy tháng lương bình thường. Nếu nhà không có TV thì người ta xem ké bên nhà hàng xóm. Tôi nhớ lúc còn dạy ở Trà Vinh, đám thầy giáo chúng tôi tối nào cũng đến nhà bác sáu Chẩn, giám thị trường trung học Vĩnh Bình để xem TV. Sau này trở về Sài Gòn tôi mua cho gia đình một máy truyền hình hiệu Denon 16 inch. Màn ảnh nằm trong một cái thùng gỗ có cửa. Sau năm 1975, trong thời gian khó khăn, nhà không có TV mỗi lần có tranh cúp Mondial, tôi phải sang nhà người học trò bên cạnh xem ké trận đấu.

 
(Còn Tiếp)


26 Tháng Bảy 202111:07 CH(Xem: 99)
. Chú dừng chổi và chợt hỏi mình ên: -Ông nội ơi! bài vở ở trường có phải là tạp niệm không ông nội?
26 Tháng Bảy 20218:32 CH(Xem: 60)
Lau khô nước mắt Sài Gòn Đêm không nhộn nhịp có còn ngựa xe Giọt buồn rớt xuống trưa hè Triệu con tim khóc chở che Sài Gòn...
26 Tháng Bảy 20216:23 CH(Xem: 91)
Những cánh chim ẩn mình đã tung bay vào nắng sớm, cây cỏ sau vườn chổi dậy những mầm xanh…
26 Tháng Bảy 20215:46 CH(Xem: 66)
Còn tôi. Già rồi bất lực. Một chút quà Như cát giữa biển khơi
26 Tháng Bảy 20212:43 SA(Xem: 53)
Đà Lạt là một thành phố mộng mơ của thanh niên và thiếu nữ thời đó. Nhưng ngày nay tất cả đều chỉ còn trong dĩ vãng.
26 Tháng Bảy 202112:43 SA(Xem: 19)
Tôi không dám nhận mình là “văn sĩ” (Cũng chẳng mong được gọi như vậy đâu!) Thế giới văn chương muôn sắc muôn màu Tôi chỉ là một người hay “kể chuyện"
25 Tháng Bảy 20219:13 CH(Xem: 38)
Nhưng nói thật từ tận đáy lòng, tới lúc này, tôi vẫn yêu mến tất cả những người xếp đã từng “đi qua đời tôi” kể cả bà xếp dữ, vì nhờ có xếp dữ tôi mới chỉnh đốn lại mình cho được hoàn hảo hơn.
25 Tháng Bảy 20215:04 CH(Xem: 60)
Thế mà em vội bước sang sông Pháo nổ vu qui tắt lửa lòng Thời gian qua mãi nào trở lại Niệm khúc cho ai buổi tàn đông
24 Tháng Bảy 20214:57 CH(Xem: 43)
Theo em ướt dấu trăng mờ Loanh quanh thấy bóng dại khờ trong nhau. Nợ em một nửa lời chào Để dành mai mốt biết đau với người.
23 Tháng Bảy 20215:01 CH(Xem: 72)
Dấu chân vừa bước qua in dấu Bụi thời gian đã phủ mất rồi Nhìn quẩn quanh những điều tốt xấu Chỉ thấy toàn mờ mịt mây trôi.
16 Tháng Bảy 202112:06 SA(Xem: 293)
Ngày tôi còn nhỏ, thành phố Sài Gòn không quá đông dân như ngày nay. Quận 4 của tôi còn nhiều đồng ruộng nhìn mút mắt.
15 Tháng Bảy 20211:16 SA(Xem: 483)
Thật buồn thay, kể từ tháng 7/2019, sau một thời gian dài tồn tại, rạp Biên Hùng- một biểu tượng văn hóa lâu đời của Biên Hòa - đã chính thức bị xóa sổ.
15 Tháng Bảy 202112:24 SA(Xem: 713)
(Viết thay, là nén hương lòng cho giỗ đầu của NQK8 Trần Hữu Phúc) (Để tưởng nhớ Ba, người đã dạy con coi đá banh từ năm lớp bốn)
14 Tháng Bảy 202111:15 CH(Xem: 88)
Chương trình phòng chống bệnh ung thư của văn phòng BPSOS-Houston Xin quý vị đón xem chương trình của chúng tôi được phát sóng 2 tháng một lần
14 Tháng Bảy 20219:51 CH(Xem: 342)
Người yêu ấy có phải là tôi không? Chỉ có anh trả lời được. Tiếc thay anh đã chết không thể trả lời.
14 Tháng Bảy 202112:16 SA(Xem: 161)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: LỜI KINH CUỐI - Nhạc: Phạm Chinh Đông - Trình bày: Cẩm Bình
13 Tháng Bảy 202111:04 CH(Xem: 137)
Thế là anh đúng hẹn lại đến. Tháng sáu 2021 mùa hè rực rỡ càng thêm rực rỡ vì có anh.
10 Tháng Bảy 20217:15 CH(Xem: 289)
Giờ... Xa biền biệt phương nào Hương hoa bưởi vẫn dạt dào... Người ơi. Bài thơ mực tím mồng tơi. Nồng nàn giữ mãi nghìn lời nhớ thương.
10 Tháng Bảy 20213:24 CH(Xem: 155)
GPS định vị trong chừng mực Khi trật đường em đã vội kêu lên Không quay đầu bão tố sẽ kề bên Con đường ấy một mình anh riêng lối.
09 Tháng Bảy 20213:12 CH(Xem: 234)
Cuộc tình sao quá mong manh Còn đây màu mực tuổi xanh hẹn thề Bên giòng sông vắng chiều quê Chỉ còn anh đứng triền đê đợi chờ
05 Tháng Bảy 202112:14 SA(Xem: 300)
Chị lúc nào cũng nhớ em, cám ơn em đã cho chị nhiều niềm vui trong những mùa tranh giải. Hãy yên bình trong thế giới của em nghe Phúc.
04 Tháng Bảy 202111:47 CH(Xem: 250)
Trở về rồi, Thầy có thấy vấn vương? Ghế đá, hàng cây, sân trường… im lặng Mây lững lờ trôi như đang hờn trách Tuổi học trò thần thánh ai mang đi
04 Tháng Bảy 202111:22 CH(Xem: 225)
Bức tranh Đàlạt mà mẹ cô đã vẽ, giờ đây như có ai lấy mực bôi vào. Không còn nữa những con đường hoa anh đào, không còn nữa vườn hoa của mẹ!
04 Tháng Bảy 202111:04 CH(Xem: 246)
Xin bấm vào link tên bài hát bên dưới hoặc youtube để thưởng thức: KỶ NIỆM - Nhạc Phạm Duy Thanh Lam trình bày
04 Tháng Bảy 202111:03 CH(Xem: 224)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: "NỤ HOA NHỎ - Sáng tác: Nguyễn Cư (K3) - Tiếng hát: Cố ca sĩ Duy Quang KIỀU OANH THỰC HIỆN YOUTUBE
04 Tháng Bảy 202110:31 CH(Xem: 221)
Cám ơn nước Mỹ đã cho gia đình chị Bông cơ hội sống và làm việc để có cuộc sống tốt đẹp như hôm nay. Nước Mỹ thật đáng yêu.
04 Tháng Bảy 20214:16 CH(Xem: 193)
Tháng Bảy quê người hoa đăng lễ hội Mừng đón Ngày Độc Lập với Tự Do Pháo nổ trên cao, thiên hạ chuyện trò Khắp chốn muôn nơi, mọi người ca hát
03 Tháng Bảy 202111:14 CH(Xem: 277)
245 năm nước Hoa Kỳ Tuyên ngôn độc lập chân đi vững bền Thế gian biết họ biết tên Danh siêu cường quốc vang rền năm châu.
03 Tháng Bảy 20219:16 CH(Xem: 452)
Quỳ lạy Chúa... Con là người ngoại đạo Nhưng trong con Thiên Chúa rất dạt dào Cầu xin Chúa giúp con bình tâm lại Vì lòng con luôn sóng cuộn dâng trào.
28 Tháng Sáu 20216:47 CH(Xem: 766)
Ta về hỏi lại đồng môn Bao nhiêu người cũ mất còn biết không? Sĩ phu còn nợ non sông Hồn quê thổn thức nỗi lòng chia xa
28 Tháng Sáu 20212:12 SA(Xem: 413)
Ôi! nói chung là những người nào còn người bạn đời bên cạnh, phải “tuyên dương” đối phương tối đa, phải cùng nhau lập được một ngày “Wife or Husband”.
28 Tháng Sáu 20211:56 SA(Xem: 253)
Với tôi, ve thì nhất định là “ve vui”, không hề là “ve lạnh”, lại càng không thể là “ve sầu”!
27 Tháng Sáu 20213:56 CH(Xem: 556)
Tôi đã làm một chuyến đi chơi xa bằng xe van kéo dài 16 ngày. tổng cộng 6.600 miles (10.560 km).
27 Tháng Sáu 20218:26 SA(Xem: 513)
Nửa trăm năm vẫn chưa hề gặp lại Quên nhiều điều nhưng vẫn nhớ dòng sông Bến xưa giờ lá rũ buồn tê tái Tiễn tình xưa vào nỗi nhớ chùng lòng.
27 Tháng Sáu 20211:45 SA(Xem: 313)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: NHƯ KIẾP SÔNG CHỜ - Thơ Hà Thu Thủy - Nhạc: Phạm Chinh Đông - Trình bày: Thục Tâm
25 Tháng Sáu 202110:17 CH(Xem: 349)
46 năm đã trở thành quá khứ Mà thời gian vẫn chưa đủ chôn vùi Xác chúng mình tro rải biển anh ơi! Hồn theo gió cùng trăng soi đầu núi.
24 Tháng Sáu 202112:49 CH(Xem: 299)
Bóng dáng nhân từ Cha vẫn đó Hình dung hiền thục Mẹ còn đâu Nhớ thương há chỉ Ngày Từ Phụ Đau xót tàn canh ngấn lệ sầu
24 Tháng Sáu 202112:45 CH(Xem: 456)
Rất muốn ngắm biển đêm bằng đôi mắt Tìm những điều ẩn ý dưới hoang mang Và muốn nghe giữa vô cùng tịch mịch Trăng lạc đường nên gió phải lang thang.
20 Tháng Sáu 20219:31 SA(Xem: 723)
Tôi viết bài này để lật lại trang ký ức của mình và tri ân họ. Tri ân những người cha đã cho tôi nhiều ân sủng. Tri ân người chồng từng là lính bảo vệ đất nước và cho tôi một mái ấm gia đình.
20 Tháng Sáu 20212:48 SA(Xem: 407)
Lâu lắm rồi nụ cười của ông mới mở rộng hết ga như vậy, ông nghĩ “chuyến về Cali này thật hên, ông sẽ được hồi sinh lại quá khứ trong ngày lễ QLVNCH...”
20 Tháng Sáu 20212:31 SA(Xem: 535)
Nhân ngày lễ Từ Phụ (Father’s Day), tôi xin mạn phép nhắc nhở các bậc làm cha hãy cùng với người mẹ cố gắng tạo cơ hội cho các con mình có một nghề nghiệp vững chắc để tự nuôi thân.
20 Tháng Sáu 20212:15 SA(Xem: 429)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: HAPPY FATHER'S DAY - TÌNH CHA CÒN ĐÓ ĐẸP THAY Kiều Oanh Thự Hiện Youtube
20 Tháng Sáu 20212:04 SA(Xem: 495)
Nhìn các con lễ phép chào đón khách với nụ cười tươi tắn, thân mật, anh thầm cảm tạ Ơn Trên đã ban cho anh một diễm phúc tuyệt vời mà không phải người cha nào khi quyết định bước thêm bước nữa có được.
20 Tháng Sáu 20211:49 SA(Xem: 858)
Xin bấm vào youtube để thưởng thức TƯỞNG NHỚ VỀ CHA - Thơ Hoàng Ánh Nguyệt Nhạc LMST - Hòa Âm Vũ Thế Dũng Tiếng hát: Tâm Thư- Video: Huyền Ái
20 Tháng Sáu 20211:39 SA(Xem: 374)
TẤM giờ không bé nữa BỐNG lớn đi xa rồi Giếng khơi cũng lần lữa Vào cổ tích chơi vơi BỐNG... BỐNG ơi! Nhớ nhé Chén vàng, cơm bạc xa Cũng đừng quên cô bé Và tình yêu quê nhà.
20 Tháng Sáu 20211:23 SA(Xem: 288)
Cha về với cõi u linh Mười năm loan phụng hòa minh tương phùng Ấm êm huyệt địa mộ chung Con còn sớm tối vẫy vùng trường giang...
20 Tháng Sáu 202112:31 SA(Xem: 384)
Tôi sẽ không viết những điều ai cũng biết về Trần Thiện Thanh, chỉ xin kể lại những “kỷ niệm” của riêng tôi với chàng ca nhạc sĩ lắm tài nhiều tình này.
19 Tháng Sáu 202110:48 CH(Xem: 561)
Ước gì có một ngày như thế Bọn chúng mình, già mấy cũng thấy vui Lỡ mai kia đứa lìa đời Cũng có đám bạn già Ngồi trên xe lăn nắm tay nhau mà khóc.
19 Tháng Sáu 20212:48 SA(Xem: 346)
Ngày của Cha thường được tổ chức vào các ngày khác nhau ở nhiều nơi trên thế giới, phổ biến nhất là vào các tháng 3, tháng 4 và tháng 6 theo phong tục của từng quốc gia.
12 Tháng Sáu 20211:14 CH(Xem: 727)
Chiều buồn nợ áng mây bay Đêm về... Nợ bóng trăng lay hiên nhà Cuối cùng ta nợ cả ta Nợ điều đã hứa... Nhớ ra chưa làm.
12 Tháng Sáu 202112:54 SA(Xem: 651)
Xin bấm vào link tên bài hát bên dưới hoặc youtube để thưởng thức: CÓ BAO GIỜ EM HỎI - Thơ Duyên Anh - Nhạc Phạm Duy Hòa âm & Keyboard: Hữu Quang Thanh Lam trình bày
12 Tháng Sáu 202112:34 SA(Xem: 352)
Activator Method là phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả sử dung một công cụ Activator có lò xo cung cấp lực thấp để điều chỉnh các đốt cột sống ...
12 Tháng Sáu 202112:25 SA(Xem: 525)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: MÙA HÈ VẪN THẾ - Nhạc: Phạm Chinh Đông - Trình bày: Thục Tâm
11 Tháng Sáu 20214:25 CH(Xem: 644)
Gió đem hương chan vào vườn cây trái Để hoa thơm quả ngọt chín tràn trề Hạ nồng nàn khắp núi sông đồng bãi Ơn gió hiền hòa dong ruỗi say mê.
11 Tháng Sáu 202110:22 SA(Xem: 747)
Tôi ở Cali đồi núi khô khan, cây cỏ không xanh tươi. Dọc đường về hướng Florida cây xanh bát ngát. Một màu xanh mướt đẹp mắt và trải rộng tới chân trời.
11 Tháng Sáu 20212:25 SA(Xem: 508)
Nhưng Tí vẫn là đứa con bé bỏng trong vòng tay của chị. Đứa con ước ao một món quà thuở nhỏ, mà mãi đến giờ, và sẽ không bao giờ, chị có thể tặng cho con.
11 Tháng Sáu 20211:57 SA(Xem: 617)
Ngày mai tôi sẽ lái xe ra biển và ném thỏi son này thật xa để nó theo dòng nước trôi ra đại dương. Không còn lý do gì để giữ kỷ niệm này nữa.Một gút mắc của cuộc đời vừa được tháo gỡ. Chưa ra biển mà nghe lòng mênh mông.
11 Tháng Sáu 20211:08 SA(Xem: 506)
Cù lao chín chữ vai mang Đại dương sâu thẳm ngút ngàn vọng chân Thái sơn chở nặng nghĩa ân Vầng dương chiếu rọi Sáng Ngần Tình Cha.
10 Tháng Sáu 202110:34 CH(Xem: 654)
Có gì đó ở Sài Gòn nhớ mãi Đi thật xa vẫn quay quắt hướng về Sài Gòn bây giờ tháng sáu nhiêu khê Sài Gòn đắp mền ủ mình trốn dịch.
07 Tháng Sáu 20211:14 SA(Xem: 503)
dù quý vị là người sẽ xuất gia theo dạng "Thân xuất gia, Tâm xuất gia" hay quý vị tự xếp mình vào dạng "Thân không xuất gia, mà Tâm xuất gia" thì bài pháp này sẽ giúp cho quý vị mạnh dạn chọn cho mình một con đường đi,
06 Tháng Sáu 20211:14 CH(Xem: 1724)
Sài Gòn cơn bệnh rồi sẽ qua Hòn Ngọc Viễn Đông lại điệu đà " Sài Gòn tốt bụng " câu cửa miệng Để thương để nhớ kẻ phương xa.
06 Tháng Sáu 202112:13 CH(Xem: 849)
Florida với trái cây miền nhiệt đới như ở VN. Tôi là dân miệt vườn nên mơ ước được đi đến đó, tận tay hái những cây trái sai oằn như ở vườn nhà ngày xưa. Tôi nôn nao lắm Florida ơi!
01 Tháng Sáu 202110:40 CH(Xem: 764)
Chuyến đi Á Châu vào cuối tháng 11 và đầu tháng 12 năm 2019 có thể là chuyến đi qua nhiều nước cuối cùng của tôi.
01 Tháng Sáu 202110:29 CH(Xem: 1036)
(Viết thay, là nén hương lòng tưởng nhớ CHS Ngô Quyền K8 Trần Hữu Phúc)
01 Tháng Sáu 20211:49 SA(Xem: 766)
Cảm ơn câu hát tiếng đàn Để tình thơ dại luôn mang nặng lòng Cảm ơn ngày tháng thong dong Cảm ơn cả những long đong phận người
01 Tháng Sáu 20211:43 SA(Xem: 598)
Nghe trong câu hát lời kinh Vạn lời xin lỗi tình em còn chờ Tào khang không trọn dòng thơ Phút giây hạnh ngộ cũng là thiên thu
01 Tháng Sáu 20211:29 SA(Xem: 477)
Ông người Nhật Inoue đã phát minh ra chiếc máy khiến điếc tai hàng xóm thì cũng một ông người Nhật khác, ông Seiji Nakazawa, sáng chế ra một dụng cụ cứu tai hàng xóm.
01 Tháng Sáu 202112:06 SA(Xem: 798)
Hơn 70 năm đã trôi qua kể từ khi tôi mài đủng quần ở các trường Cao Văn, Nguyễn Văn Khuê và Chu Văn An, tôi vẫn không quên công lao những người thầy đã truyền cho tôi những kiến thức
31 Tháng Năm 202111:44 CH(Xem: 657)
Nắng bồi hồi tiễn anh ngang đường cũ Có hàng cây lay lắt gió đợi chờ Có em ngồi bên sân chiều lá rụng Gom lá vàng, đong kỷ niệm ngày thơ.
23 Tháng Năm 202111:59 CH(Xem: 1080)
Mẹ đã thanh thản đi về cõi vĩnh hằng trong một giấc ngủ muộn vào chiều ngày lễ Memorial Day năm 2018, để lại cho con cháu niềm tiếc thương vô hạn cùng tấm gương rực sáng ...
23 Tháng Năm 20212:34 SA(Xem: 685)
Bộ mặt Sài Gòn đã thay đổi...Tôi không tìm thấy lại một Sài Gòn thân yêu, duyên dáng, lịch sự và văn minh của ngày xưa.
23 Tháng Năm 20212:34 SA(Xem: 1116)
Cựu học sinh Ngô Quyền Houston hôm Sunday 5/20/21 tổ chức một buổi họp mặt chào đón cô Ma Thị Ngọc Huệ cùng phái đoàn đến từ California.
23 Tháng Năm 20212:33 SA(Xem: 889)
Là người dân của Mỹ cũng may mắn như được làm con nhà giàu. Nếu được làm con nhà giàu thì phải biết mở lòng để giúp những người kém may mắn.
23 Tháng Năm 20211:42 SA(Xem: 394)
Chương trình phòng chống bệnh ung thư của văn phòng BPSOS-Houston Xin quý vị đón xem chương trình của chúng tôi được phát sóng 2 tháng một lần
21 Tháng Năm 20211:41 SA(Xem: 830)
Như đã thông báo trước, chúng tôi tổ chức viếng tang vào lúc 14 giờ ngày 19.05.2021. Tôi và Trần Văn Thông đến nơi tổ chức tang lễ đúng hẹn.
21 Tháng Năm 20211:16 SA(Xem: 530)
bài thơ MINH KHÚC 3 của thi sĩ Nguyễn Tất Nhiên và lấy tên là THẤT TÌNH. .Xin gửi đến ban chấp hành Ngô Quyền có thể share link này như món quà tinh thần để nhớ đế anh Thi sĩ NGUYỄN TẤT NHIÊN
21 Tháng Năm 202112:45 SA(Xem: 538)
Bài tập quan trọng nhất của bộ môn khiêu vũ Xin mời thưởng thức: Kỹ thuật đôi chân của vũ điệu International Latin Biên tập: Vũ sư Thanh Lam
17 Tháng Năm 20212:38 SA(Xem: 843)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: ĐÃ LỠ DUYÊN RỒI - Nhạc: Phạm Chinh Đông - Trình bày: Văn Vĩnh
17 Tháng Năm 20211:34 SA(Xem: 886)
Tìm nhau năm mươi năm Năm mươi mùa Đông lạnh Đường hun hút xa xăm Chim Thiên Đường mỏi cánh.
17 Tháng Năm 20211:23 SA(Xem: 502)
Trong bài chia sẻ này chúng ta cùng nhau tìm hiểu khái quát về ảnh hưởng của nghiệp tác động vào cái chết của mỗi người,
17 Tháng Năm 20211:23 SA(Xem: 435)
Chườm lạnh trên các vết thương đau cấp tính viêm sưng. Chườm nóng trên các cơ bắp đau kinh niên, cứng cơ. Trên lớp vải mỏng khoảng15-20 minutes.
17 Tháng Năm 20211:15 SA(Xem: 707)
Những dấu chân mòn mỏi Mẹ đi qua. Nhiều khi Mẹ không ngoái đầu nhìn lại Sương Tấm trên vai ướt mềm áo vải Nắng nhuộm đen đôi gót nhỏ chai sần
17 Tháng Năm 20211:03 SA(Xem: 779)
Anh nói với em chỉ một điều Hai ta giữ mãi một tình yêu Cho nhau nồng ấm như ngọn lửa Dù cả hai ta đã xế chiều.
16 Tháng Năm 202110:42 CH(Xem: 730)
Mẹ ơi! Ơn nghĩa sinh thành biết chừng nào con đền đáp được. Con nguyện cầu cho mẹ khỏe mạnh, an lạc để sống đời với con.
16 Tháng Năm 20212:03 SA(Xem: 824)
Tháng năm phượng đỏ sân trường Ve sầu rền rĩ điệu buồn âm vang Xuân trôi nắng hạ về ngang Đốt hồn cây cỏ hong vàng tóc ai.
16 Tháng Năm 202112:46 SA(Xem: 615)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: ĐÔNG NGÂM - Thơ Thy Lệ Trang - Nhạc Bằng Giang Hòa âm Vũ Thế Dũng - Trình bày Tâm Thư
11 Tháng Năm 202110:53 CH(Xem: 724)
Nắng đã lên bầu trời đẹp lạ Ôm vào lòng bao nỗi ước mơ Bây giờ ta đếm từng giờ. Chờ cả thế giới hoàn toàn mở cửa.
09 Tháng Năm 202112:18 SA(Xem: 851)
Ngày Mother's Day đừng bỏ lỡ Một cú phone và một món quà Hay em lái xe qua. Ôm lấy mẹ hôn trên đôi má
08 Tháng Năm 202111:34 CH(Xem: 674)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: TIẾNG GỌI MẸ - Thơ Trần Kiêu Bạc LÁ THƯ GỬI MẸ - Nhạc Nguyễn Hiền - Ca sĩ: LệThanh Video clip: Kiều Oanh
08 Tháng Năm 202110:56 CH(Xem: 597)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: MẸ TÔI - Nhị Hà: sáng tác - Hòa Âm: Ngô Nguyên Ca sĩ: Như Hương - Video clip: Kiều Oanh
08 Tháng Năm 202112:08 SA(Xem: 612)
Hạt tốt ươm mầm... tâm tĩnh lặng Hoa lành nẩy giống... trí an ngơi Công ơn từ mẫu con chưa vẹn Mẹ đã lìa xa cõi thế rồi!
04 Tháng Năm 20214:12 CH(Xem: 744)
Thời gian che lấp thương đau Vãng sanh lạc quốc Mẹ vào thiên thai Xong rồi ân trả nợ vay Tám tám mùa nắng mưa phai cuộc đời Tháng Năm Buồn Nhớ Mẹ Ơi...
04 Tháng Năm 20212:25 CH(Xem: 839)
Năm 1969, tôi được đổi về dạy ở trường Ngô Quyền, Biên Hòa chỉ cách Sài Gòn có 30 km....Tôi chỉ ở lại Biên Hòa đêm thứ hai, những ngày còn lại tôi ở Sài Gòn.
04 Tháng Năm 20212:12 CH(Xem: 910)
Mẹ ơi, ngày ấy đã khắc sâu Lời mẹ dặn dò nhớ từng câu Phải chi nào có ngày xưa ấy Con mãi trong tay mẹ nhiệm màu.
02 Tháng Năm 20218:07 CH(Xem: 921)
Tháng năm xin gửi đến các bà mẹ trẻ, mẹ già lời cầu chúc sức khỏe bình an hạnh phúc. Chúc các bà Mẹ nhận được thật nhiều lời chúc lành từ con cái.
30 Tháng Tư 20219:24 CH(Xem: 1010)
Trong nỗi buồn sâu lắng mỗi cuối tháng 4. chúng tôi vẫn tin sẽ có một ngày quê hương sẽ có tự do, dân chủ, để không còn một em bé Việt Nam nào bị cướp mất thời mới lớn như chúng tôi
30 Tháng Tư 20218:11 CH(Xem: 915)
Thương con chưa phút nghĩ ngơi Vì con nào có một lời thở than Mẹ ơi! Lòng mẹ chứa chan Giờ đây xa vắng muôn ngàn xa khơi Con đây chưa nói một lời Tạ ơn cha mẹ một đời vì con
30 Tháng Tư 20214:57 CH(Xem: 994)
Anh giấu thêm chiều rơi trăn trở Giấu hoàng hôn cổ tích lặng lờ Giấu mịt mờ vào đêm hoang hoải Giấu tình mình vào mãi thiên thu.
30 Tháng Tư 20212:16 CH(Xem: 696)
*Xin bấm vào phần Youtube bên dưới để thưởng thức: "VIỄN XỨ CA" - Nhạc: Nguyễn Văn Đông Tiếng hát: Elvid Phương - Kiều Oanh thực hiện youtube
29 Tháng Tư 20219:29 CH(Xem: 1015)
Bốn phương thơ nối thành gần Bạn thơ nhớ đến Trầm Vân nghẹn lời Chút lòng tưởng niệm bồi hồi. Nguyện hương linh được thảnh thơi cõi trời.