GS. Huỳnh Công Ân - BỐN THÁNG CUỐI CÙNG CỦA VIỆT NAM CỘNG HOÀ

BỐN THÁNG CUỐI CÙNG CỦA VIỆT NAM CỘNG HOÀ

(Từ tiếng kêu cứu của đại tá Nguyễn Thống Thành, tỉnh trưởng Phước Long ngày 5/1/1975 đến lời tuyên bố đầu hàng của đại tướng Dương Văn Minh ngày 30/4/1975: những tháng ngày khoắc khoải không quên của miền Nam Việt Nam và tôi)

Tôi đứng trước tượng Đức Trần Hưng Đạo tết 1975

Sau hai năm làm lính thú giữ cầu Đồng Nai trên xa lộ Sài Gòn-Biên Hoà, cuối năm 1973, tôi được biệt phái lần thứ hai về bộ Giáo Dục làm thầy giáo. Trọn năm 1974 là thời gian tuyệt vời nhứt trong cuộc đời tôi: sau nhiều năm dạy học ở tỉnh, tôi được đổi về Sài Gòn dạy ở Trung Tâm Giáo Dục Hồng Bàng, quận 5. Trung Tâm Giáo Dục Hồng Bàng xưa là École Francaise de Cholon, chi nhánh tiểu học của trường Jean Jacques Rousseau, được trao trả lại cho bộ Giáo Dục VNCH từ năm 1967. Khi đó trong toàn miền Nam có 5 Trung Tâm Giáo Dục (TTGD):

1)TTGD Nguyễn Hiền ở Đà Nẵng, trước kia là Lycée Blaise Pascal

2)TTGD Hàn Thuyên ở Nha Trang, trước kia là Collège Français de Nha Trang

3)TTGD Hùng Vương Đà Lạt, trước kia là Lycée Yersin.

4)TTGD Lê Qúy Đôn ở Sài Gòn, trước kia là trường Jean Jacques Rousseau

5)TTGD Hồng Bàng ở Chợ Lớn, trước kia là École francaise de Cholon.

Các TTGD dù là trường công lập nhưng được tổ chức khác với các trường trung học, thay vì dạy từ lớp 6 đến lớp 12 thì TTGD có từ lớp 1 đến lớp 12. Chương trình học vẫn do bộ Giáo Dục dưa ra nhưng bên cạnh đó học sinh được học tiếng Pháp với các giáo sư người Pháp của phái bộ văn hoá Pháp (Mission culturelle Francaise).

Sau gần mười năm dạy học, tại một tỉnh miền tây: Vĩnh Bình và một tỉnh miền đông: Biên Hoà, tôi được thuyên chuyển về Sài Gòn, gần nhà. Từ nay, tôi không còn mất một ngày đường ngồi xe đò đến trường công lập Vĩnh Bình hay phải lái xe lambretta 30 km để đến trường Ngô Quyền, Biên Hoà như trước nữa. Tôi lại còn có thời gian nhận dạy thêm tại các trường tư thục ở Sài Gòn nữa. Đối với tôi, cuộc đời bấy giờ thật sự là toàn màu hồng nhứt là khi tôi vừa bước sang tuổi 31 mà người ta thường nói là tuổi “ tam thập nhi lập”.

Đại tá Nguyễn Thống Thành

Nhưng sáng ngày 5/1/1975 (?), khi tôi mở radio nghe tin tức thì một xướng ngôn viên đài Sài Gòn (hay đài Quân Đội?) cho phát đi lời kêu cứu qua truyền tin của đại tá Nguyễn Thống Thành, tỉnh trưởng kiêm tiểu khu trưởng Phước Long là tư dinh của ông đang bị binh lính cộng sản Bắc Việt tràn ngập. Trước giờ phút nguy cấp bi thảm của một cấp chỉ huy quân đội qua báo cáo tuyệt vọng của ông khiến nước mắt của tôi chợt trào ra. Tôi nghĩ mình đang sống và làm việc an lành, hạnh phúc ở hậu phương thì có một người vì trách nhiệm giữ gìn một phần lãnh thổ của tổ quốc đang bị nguy hiểm đến tính mạng và nếu ông ấy có mệnh hệ gì thì tội nghiệp cho vợ con và người thân của ông biết bao. Sau này, tôi được tin ông đã tử trận vì đạn súng cối của địch khi vừa thoát ra khỏi tư dinh định nhảy xuống giao thông hào tránh đạn pháo của quân Bắc Việt. Tiếc thương cho một người hùng của mặt trận An Lộc năm 1972.

Ban đầu, tôi nghĩ rằng quân lực ta sẽ tái chiếm lại Phước Long khi đọc trên báo chí hay nghe đài phát thanh hoặc đài truyền hình loan báo bộ Bộ Tổng Tham Mưu sẽ đem đơn vị này, đơn vị nọ hành quân tái chiếm Phước Long, nhưng thời gian trôi qua tôi chẳng thấy mặt trận Phước Long nhúc nhích gì cả.

Trước đó, tôi đã làm tròn bổn phận người trai trong thời chinh chiến qua ba năm trong quân ngũ. Tôi đã tiến thân trong nghề nghiệp của mình: chỉ 10 năm trong ngành giáo dục tôi đạt ngạch trật giáo sư trung học đệ nhị cấp thượng hạng hạng tư. Ngoài lương tháng hơn 30 ngàn đồng (tháng 4/75) của một giáo sư công lập tôi còn dạy thêm các trường tư thục ở Sài Gòn, vị chi mỗi tháng tôi kiếm được khoảng 100 ngàn đồng, bảo đảm cho một cuộc sống dư dả.

Tôi lại vừa mới lập gia đình và sắp làm cha. Cuộc sống hoa mộng đang trải rộng trước mắt. Từ bỏ kiếp độc thân, tôi nghĩ đến việc dành dụm tiền bạc không tiêu pha nữa để mua một căn nhà, một chiếc xe, sống hạnh phúc với vợ đẹp, con ngoan.

Nhưng…

Tối ngày 11 tháng 3 năm 1975, sau khi đi dạy ở một trường tư về nhà, ăn cơm xong tôi lên giường nằm đọc báo, một thói quen trước khi ngủ. Tôi giựt mình khi thấy một tin chạy tít lớn ở trang nhất: “Tiểu khu Darlak (Ban Mê Thuột) thất thủ, như vậy là ta đã mất hai tỉnh, nhưng tôi nghĩ rằng rồi đây quân ta sẽ tái chiếm được hai tỉnh này, như năm 1968 tái chiếm Huế và 1972 tái chiếm Quảng Trị. Không ngờ sau đó, chỉ không đầy nửa tháng kể từ ngày 16 đến ngày 29 Tháng Ba, ta mất luôn hai quân khu I và II.

Một buổi sáng đầu tháng 4/75, khi tôi chuẩn bị đi dạy thì nhiều tiếng nổ lớn phát ra từ phía trung tâm Sài Gòn. Không bao lâu sau Đài phát thanh Sài Gòn loan tin trung úy Nguyễn Thành Trung, Sư Đoàn 3 Không Quân ở Biên Hòa, thay vì thi hành một phi vụ chiến đấu với Việt Cộng, lại quay về Sài Gòn thả bom xuống Dinh Độc Lập rồi bay đi, đáp xuống Lộc Ninh, một quận của Bình Long mà quân ta đã bị mất vào tay địch từ mùa Hè đỏ lửa 1972. Thì ra hắn ta là một tên nằm vùng, lặn sâu trong Không Lực VNCH giờ mới lộ nguyên hình.

Rồi những tin dữ dồn dập ập tới. Phòng tuyến Phan Rang tan vỡ ngày 16 Tháng Tư, hai tướng Nguyễn Vĩnh Nghi và Phạm Ngọc Sang bị địch bắt. Ngày 20 Tháng Tư, Sư Đoàn 18 Bộ Binh rút khỏi Long Khánh sau hơn mười ngày anh dũng cầm cự với địch quân đông gấp nhiều lần. Ngày 21, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức sau khi đọc một bài diễn văn tố cáo đồng minh Mỹ bỏ rơi Việt Nam. Phó Tổng thống Trần Văn Hương lên thay thế trong khi Sài Gòn bị Việt Cộng vây tứ phía.

Ngày 26 Tháng Tư, tôi lên Biên Hoà lãnh lương. Tuy tôi đã đổi về dạy tại Trung Tâm Giáo Dục Hồng Bàng ở Sài Gòn nhưng thủ tục chuyển lương chưa xong, vẫn còn nằm ở Ty Giáo Dục Biên Hòa. Hôm đó, tôi đi xe ôm ra ga xe lửa Sài Gòn. Trễ tàu nên tôi nhảy lên xe ôm đuổi theo tàu tới ga Hòa Hưng. Vẫn không kịp, lại đi xe ôm đến ga Phú Nhuận, thì tàu chưa tới. Tôi ghé nhà anh Nguyễn Phi Long, dạy cùng trường Ngô Quyền, rủ anh cùng lên Biên Hòa. Long đứng trên gác nói với tôi: anh đang chuẩn bị di tản ra nước ngoài theo người anh là đại úy ở Bộ Tổng Tham Mưu. Tôi cười nói với anh: “Hết chiến tranh rồi đi làm gì!” Long là người Bắc di cư nên đã có kinh nghiệm về cộng sản, còn tôi là người miền Nam nên quá ngây thơ để sau này, nếm mùi cộng sản mất 11 năm.

Lãnh lương xong, tôi ra một quán nhậu gần rạp Biên Hùng gọi một chai bia và một dĩa chem chép xào tiêu. Tôi ngắm nhìn lần cuối thành phố Biên Hòa, mà tôi biết sẽ rơi vào tay Cộng quân nay mai.

Ngày 28 Tháng Tư, tôi có giờ dạy tại trường Saint Thomas (Nhà Thờ Ba Chuông) đường Trương Minh Giảng. Lúc cho học sinh làm bài tập, đứng bên cửa sổ nhìn đoàn trực thăng chở người Mỹ di tản khỏi Sài Gòn, tôi phân vân lo lắng không biết cuộc đời mình sẽ ra sao. Giờ giải lao, trông thấy vẻ mặt ưu tư của các thầy cô giáo, linh mục hiệu trưởng vào phòng trấn an mọi người: “Sắp có giải pháp, quý vị cứ yên tâm dạy học”. Nhưng liệu có “giải pháp” gì không khi miền Bắc đang thừa thắng tiến về Sài Gòn?

Buổi chiều trời mưa sụt sùi như để chia sẻ nỗi đau sắp mất nước của người dân miền Nam. Trong Hội trường Diên Hồng, Lưỡng Viện Quốc hội họp bầu đại tướng Dương Văn Minh lên làm tổng thống thay cụ Trần Văn Hương, để thương thuyết với phía bên kia như sự đòi hỏi của họ trước đó. Tuy nhiên, mọi người đều đoán là Việt Cộng sẽ không chịu thương thuyết vì họ đang trên đà thắng lợi. Trong thâm tâm, tôi ước mong bên ta còn nguyên vẹn Quân khu IV, mình cố thủ bên kia bờ sông Mỹ Thuận. Cùng lắm với phương tiện hải quân và không quân còn lại, nếu thua trên đất liền thì mình kéo ra đảo Phú Quốc giữ một nước Việt Nam Cộng Hòa thu gọn như Trung Hoa Quốc Gia giữ được Đài Loan sau khi mất lục địa về tay Trung Cộng.

Trước khi giao quyền lại cho tướng Dương Văn Minh, Tổng thống Trần Văn Hương có cùng ý nghĩ như mọi người khi hỏi tướng Minh: “Đại tướng lấy gì bảo đảm nói chuyện được với phía bên kia?”.

Đêm đó tôi trực trong Trung Tâm Giáo Dục Hồng Bàng với ông giám đốc Lâm Võ Huỳnh, và vài người bạn đồng nghiệp khác. Để bớt đi nỗi lo lắng về thời cuộc, chúng tôi uống bia và đánh xập xám giết thì giờ nhưng không quên mở thường trực chiếc radio để theo dõi tin tức. Thỉnh thoảng những tiếng nổ lớn của các hỏa tiễn 122 ly mà Việt Cộng bắn vào Sài Gòn, kéo chúng tôi về với thực tại đau buồn.

Từ bốn giờ sáng ngày 29 Tháng Tư, Bộ Tổng Tham Mưu, Phi trường Tân Sơn nhất, Bộ Tư Lệnh Hải Quân bị pháo kích dữ dội. Cộng quân chiếm được Nhơn Trạch, đặt hai khẩu 130 ly và bắn 300 quả đạn vào Tân Sơn Nhất gây nhiều thiệt hại. Các bãi đậu phi cơ, bồn chứa nhiên liệu, kho đạn… bị trúng pháo kích gây nhiều đám cháy lớn. Cũng trong ngày 29 Tháng Tư, tin Việt Cộng đã về gần tới Biên Hòa làm tôi nghĩ rằng Sài Gòn sẽ là bãi chiến trường đẫm máu.

Lệnh giới nghiêm 24/24 được ban hành nhưng dân chúng nơi tôi ở ùn ùn kéo nhau ra kho Bata đường Tôn Đản, Quận 4 phá cửa hôi đồ. Tôi đứng bên kia đường nhìn quang cảnh hỗn loạn giờ thứ 25 của cuộc chiến mà đau lòng. 21 năm gầy dựng một miền Nam tự do, dân chủ và trù phú, mà chỉ chưa đầy hai tháng tất cả đều sắp đổ vỡ.

Một em học trò ở trong hẻm chung xóm với người bạn tên Bình của tôi, thấy tôi ở đó nên đến cho tôi hay cả nhà của Bình, kể bà nội của Bình hơn 80 tuổi, đều đi máy bay di tản sang Mỹ tối hôm qua vì Bình có hai đứa em gái làm cho hãng hàng không PanAm. Tối nhớ lại chiều ngày 26 Tháng Tư, khi từ Biên Hòa về, má tôi đưa cho tôi một mẩu giấy trong đó Bình nhắn tôi vào nhà nó có việc cần. Thì ra Bình định kêu tôi đi với gia đình nó qua Mỹ. Tôi đã lỡ hẹn với tương lai khi không đi gặp bạn tôi, chiều đó.

Sáng 30 Tháng Tư, tôi lấy xe Lambretta chở vợ tôi đi một vòng quan sát thành phố. Chúng tôi đi tới Tòa Đại sứ Mỹ trên đại lộ Thống Nhất, thấy người ta bu đông trước chiếc cổng khép kín của cơ quan này. Người người chen chúc nhau để được vào trong. Chúng tôi quay lại kho 5, quận 4, gặp một đám đông đang tìm cách xuống những con tàu đang đậu ở cảng. Tôi không có mảy may ý định nào ra đi lúc đó. Tại đây, từ một chiếc radio của ai đó, tiếng Tổng thống Dương Văn Minh ra lệnh binh sĩ VNCH buông súng đầu hàng “quân giải phóng” vang lên.

Đại tướng Dương Văn Minh

Thế là hết! Miền Nam không còn nữa. Chế độ mới sẽ đối xử với những người phục vụ trong guồng máy của chế độ cũ như thế nào? 11 năm kẹt lại ở Việt Nam tôi đã có câu trả lời, và bất cứ người nào cùng hoàn cảnh với tôi cũng có câu trả lời tương tự. Trong 11 năm đó, tôi thường tự nhủ “chỉ cần cho tôi sống một ngày như trước ngày 30/4/1975, sau đó có chết tôi cũng vui lòng”.

Có những thứ mình có mà mình không biết là quý giá. Đến khi mất nó rồi mình mới cảm thấy tiếc nuối khôn nguôi.

Gần 50 năm đã trôi qua kể từ ngày 5/1/1975, nỗi ray rứt trong lòng tôi nay chợt đến nhứt là khi nhìn về đất nước thấy cảnh đảo điên của xã hội, băng hoại của văn hoá và đau khổ của người dân do những kẻ cầm quyền bất xứng gây ra. Tại sao chúng ta để mất miền Nam tự do, trù phú và văn minh để bây giờ ra nông nỗi này?

Ngày 18/12/2024

Huỳnh Công Ân